Tajemnice Masonów – część 8

W dzisiejszej części przybliżę drugi akt „Czarodziejskiego Fletu” i jego interpretację pod kątem symboliki i rytuałów masońskich, o których pisałam w poprzednim tekście.

 Akt II

Scena zmieniła się w gaj palmowy. Pnie drzew są srebrne, palmy mają kolor złota. W środku wznosi się piramida i rosną najwyższe palmy. Na każdym z osiemnastu przeznaczonych dla braci siedzisk widzimy malutką piramidkę i czarny róg, oprawiony w  złoto. Jest to nawiązanie do tradycji egipskiej, do umiejętności wtajemniczonych, którzy potrafią wykonywać muzykę sfer i do alchemicznych stopni różokrzyżowców. Członkowie loży kroczą uroczyście z  palmami w dłoniach. Idą na nadzwyczajnie zebranie. Wtajemniczonym, sługom Izydy i  Ozyrysa Sarastro oświadcza, że to zebranie jest jednym z  ważniejszych wydarzeń naszych czasów. Najpierw loża uznaje zdolność Tamina do opierania się najcięższym próbom, gdyż potrafi on dochować tajemnicy, jest cnotliwy i  pomaga ludziom. Sarastro łączy wtajemniczenie Tamina z wtajemniczeniem Paminy, pragnąc uczynić z nich parę wysyłającą promieniowanie, bez którego loże nie będą mogły się obejść. Spotyka się on z  niedowierzaniem, a nawet wrogością braci. Widzimy tu odniesienie do problemu wtajemniczania kobiet, którego Mozart był zwolennikiem.

Plac przed świątynią pogrąża się w ciemnościach. Dwaj wtajemniczeni ściągają worki z  głowy Tamina i Papagena. Czeka ich teraz próba nocy, samotności i milczenia. Tamino wkracza do świątyni. Jego ostatnią próbą jest zachowanie bezwzględnego milczenia.

Siły ciemności nie chcą dopuścić do wtajemniczenia. Pojawiają się znów trzy Damy, które zapowiadają Taminowi i Papagenowi śmierć i zagładę, jeśli nie zejdą z  dotychczasowej drogi. Tamino dotrzymuje przysięgi i milczy. Z wnętrza świątyni przybywa mu na pomoc głos wtajemniczonych i wszystkie trzy Damy zostają wtrącone do piekła.

Do Paminy, nękanej przez Monostatosa przybywa Królowa Nocy. Jest zła, gdyż wie, że jej plan zawiódł. Królowa wyjawia, dlaczego po śmierci męża utraciła całą swoją moc. Przekazał on Sarastrowi siedmiopromienny krąg słoneczny, symbol złączenia wtajemniczenia męskiego i żeńskiego, uznając, że żona nie jest godna go przejąć. Królowa Nocy wpada w szał i chce zniszczyć świątynię. Władczyni ciemności dyszy żądzą zemsty, wręcza córce sztylet i każe jej zabić Sarasta, grożąc, że w razie nieposłuszeństwa wyrzeknie się jej. Jednak Pamina nie ma w sobie dość sił, by zabić człowieka. Monostatos wszystko to słyszy i w ten sposób ma w  swoich rękach życie dziewczyny i jej matki, gdyż może zdradzić wszystko Sarastrowi. W  zamian za milczenie Murzyn chce miłości księżniczki, która jednak odmawia, a którą ratuje Wielki Kapłan. Sarastro wie, że Królowa wykuła sztylet, a teraz błąka się po podziemiach świątyni i obmyśla zemstę. Wolnomularze, nic o tym nie wiedząc, zawierają autentyczne braterstwo. Celem Sarasta jest odtworzenie pary królewskiej, jednak by tak się stało Tamino musi przejść jeszcze próbę ciemności.

Królowa Nocy

Papageno i Tamino wciąż kroczą swoją drogą, na której pojawia się starucha, która mówi, że ma osiemnaście lat i dwie minuty i że Papageno jest jej kochankiem, po czym znika. Z nieba, w latającej machinie, zlatują trzej chłopcy, którzy oddają mężczyznom magiczne instrumenty. Proponują im także posiłek i przyrzekają, że jeśli zobaczą się po raz trzeci, radość będzie zapłatą za ich odwagę.

Do Tamina i Papagena przychodzi Pamina, do której mężczyźni nie mogą się odezwać. Pamina jest załamana i stwierdza, że książę jej już nie kocha. Ta obraza jest dla niej gorsza od śmierci. Zamiast oczekiwanego szczęścia przychodzi samotność i  poczucie beznadziei.

Natomiast Tamino wciąż kontynuuje swoje próby. W sklepionej sali jednej z  piramid wtajemniczeni tworzą trójkąt – symbol twórczej zasady. Każdy ma w rękach przezroczystą piramidkę. Czcząc Izydę i Ozyrysa śpiewają o swojej radości, wynikającej z przybycia nowego brata, mądrego i szlachetnego, który poświęci się wtajemniczeniu. Tamino jednak ma jeszcze do pokonania dwie niebezpieczne drogi. Sarastro przyjmuje w tym czasie Paminę i  osobiście zdejmuje jej worek z głowy. Zakochani mogą na siebie spojrzeć. Tamino żegna się z Paminą, by wystawić się na bezpieczeństwo, czyli przejść próbę, co do której dziewczyna ma złe przeczucia. Para wyznaje sobie miłość.

Papageno natomiast chętnie rezygnuje z radości niebiańskich. Przy ponownym spotkaniu ptasznik przyrzeka wierność staruszce, aż do dnia w którym nie znajdzie ładniejszej. Warunek ten wystarcza, by starucha zamieniła się w młodą i czarującą Papagenę. Brat mówca nie pozwala jednak Papagenowi jej dotknąć, gdyż nie jest jeszcze godny. Dziewczyna zapada się pod ziemię. Pary rozłączyły się. Pozostała im do pokonania najcięższa próba – próba śmierci.

Z nieba znów zstępują trzy świetliste istoty, gdyż wokół krąży śmierć i może przekreślić nadzieję Sarasta i wtajemniczonych. Zrozpaczona Pamina grozi popełnieniem samobójstwa. Chce się pchnąć sztyletem od matki, czyli chce postąpić jak zły czeladnik i zamordować mistrza. Trzej chłopcy wyjaśniają dziewczynę sytuację Tamina i odciągają ją od tego złego zamiaru. Wprawdzie Tamino musi milczeć, jednak Pamina go wciąż kocha i ta miłość daje mu siłę spojrzeć śmierci w oczy. Żaden wróg nie może ich rozdzielić, osłaniają ich bogowie. Trzej chłopcy nie mówiąc o ostatniej próbie prowadzą Paminę do Tamina.

Na scenie pojawiają się dwie wielkie góry – po jednej spływa wrząca woda, na drugiej płoną ognie. Przez kraty widać potęgę tych żywiołów. Dwaj wtajemniczeni w czarnych zbrojach i w hełmach na głowie czytają napis wyryty na piramidzie w środku sceny. Obok stoi bosy, lekko ubrany Tamino i słucha: „Pokonaj tę pełną przeszkód drogę a  oczyszczą cię Ogień, Woda, Powietrze i Ziemia. Jeśli przezwyciężysz strach przed śmiercią, wzniesiesz się z ziemi aż do nieba. Jako oświecony będziesz mógł poświęcić się bez reszty tajemnicom Izydy.” W ten sposób dokonuje się w skrócie trzystopniowe wtajemniczenie. Śmierć nie przeraża Tamina. Z  radością pokonuje tę niebezpieczną drogę i każe otworzyć sobie drzwi przeobrażenia. Gdyby nie Pamina, nic by nie zdziałał. Pozwolono jej iść razem z nim, więc podchodzi do niego, a Tamino, który może z nią już mówić wie, że nic ich już nie rozdzieli, nawet śmierć. Idą ku świątyni. Królowa zawsze znajdzie się u boku króla, będzie mu przewodnikiem. Pamina prosi Tamina, by ten zagrał na czarodziejskim flecie, wykonanym przez ojca z  rdzenia tysiącletniego dębu. Wybucha burza a niebo rozrywają błyskawice i pioruny. Dzięki potędze muzyki para idzie pogodzona przez nocny mrok śmierci. Tamino pokonuje Ogień i Wodę, a  potem zauważa jaskrawo oświetlone wejście do świątyni i odkrywa doskonałość Światła. Spływa na nich szczęście Izydy. Ta szlachetna para pokonała wszystkie przeszkody i uzyskała błogosławieństwo wielkiej bogini.

W tym czasie Papageno, który zrezygnował z wtajemniczenia, a który nie może połączyć się z Papageną postanawia się powiesić. Z nieba po raz kolejny schodzą trzej chłopcy, którzy radzą ptasznikowi posłużyć się magicznym instrumentem, jakim są dzwoneczki, a które nieroztropnie zlekceważył. Ich dźwięk przyciąga Papagenę. Szczęśliwi tworzą znów parę, która postanawia założyć dużą rodzinę.

https://i.ytimg.com/vi/87UE2GC5db0/hqdefault.jpg
Papageno i Papagena

Ostatnia scena pokazuje jak wojownicy ciemności Królowej Nocy, z czarnymi pochodniami w dłoniach próbują wedrzeć się do świątyni, zaatakować wtajemniczonych i zniszczyć ich. Po dokonaniu tej zbrodni Pamina dostanie się zdrajcy Monostatosowi. Znowu nadciąga burza. Rozlegają się grzmoty piorunów, a scena rozbłyskuje światłem – wrogie siły zostają unicestwione. Światło przepędza ciemności. Kapłani i kapłanki witają przebraną w stroje obrzędowe parę wtajemniczonych. Siła triumfuje i koronuje Piękność i Mądrość wieczną koroną. Mądrość, Siła i Piękno – trzy filary wtajemniczenia wprowadzają na tron parę królewską. Sarastro doprowadza Wielkie Dzieło do końca i tak oto rozpoczyna się nowa era, nawiązująca do pierwotnej tradycji.

Źródła:

Jacq Christian, Ulubieniec Izydy [w:] Mozart, wyd. Świat Książki, Warszawa 2008.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *