Tajemnice Masonów cz. 1

Temat Wolnomularstwa i masonów od wieków wywołuje wiele emocji i kontrowersji. Tajemnica, która towarzyszy tej grupie, niewątpliwie rozbudza naszą wyobraźnię.

W tym cyklu chciałabym przybliżyć moją wiedzę na temat wolnomularstwa, jego historii, symboli i  rytuałów, z którymi spotkałam się studiując życie i twórczość Wolfganga Amadeusza Mozarta, który  przez jednych uważany jest za najlepszego Masona, a przez innych za zdrajcę. Niemniej jednak, dzięki swojej twórczości przybliżył nam – profanom tajemniczy świat masonerii. O symbolice wolnomularskiej opowiem na podstawie jego największego (moim zdaniem) dzieła, jakim jest „Czarodziejski flet”.

Krótka historia Wolnomularstwa

Jak powszechnie wiadomo, głównym przeciwnikiem Wolnomularstwa jest Kościół.

Już 28 kwietnia 1738 roku Kościół rzymski potępił po raz pierwszy tę nową organizację w  wydanym przez siebie dekrecie apostolskim. Według Klemensa XII potępienie nastąpiło z trzech ważnych powodów:

1) wolnomularstwo przyjmowało w swoje szeregi mężczyzn wyznających wszelkie religie i będących członkami wszelkiego rodzaju sekt;

2) wolnomularze składali przysięgę na Pismo Św., zobowiązując się do zachowania tajemnicy tego, co działo się w świątyniach;

3) „z innych słusznych, rozsądnych, znanych nam powodów”, których jednak nie wymieniono.

Papież Klemens XII

Niecały rok później, 14 stycznia 1739 roku, watykański sekretarz stanu kardynał Firrao opublikował na prośbę Kongregacji Świętego Oficjum, będącej bezpośrednią spadkobierczynią inkwizycji, edykt zabraniający każdej osobie, „czy to kościelnej, świeckiej czy zakonnej, bez względu na przynależność do jakiegokolwiek stowarzyszenia, stanowisko, piastowaną godność czy posiadane przywileje (…), spotykać się w  jakimkolwiek miejscu pod auspicjami wyżej wymienionej organizacji czy też związku liberimuratori – zwanych również wolnomularzami, a także stowarzyszać się z nimi lub do nich przystępować oraz uczestniczyć w tego rodzaju zebraniach i  posiedzeniach. [Ci, którzy by tego nie usłuchali] podlegają karze śmierci oraz konfiskacie wszelkiego mienia, nieodwołalnie i bez nadziei na przebaczenie”. W  sumie na głowy wolnomularzy spadł w tym okresie tuzin podobnych papieskich pism potępiających.

Jak pokażę w późniejszych częściach, nie do końca wszyscy katolicy potępiali Wolnomularstwo. Niektórzy nawet do niego należeli.

Masoni w Austrii

Cesarz Karol VI, nie chcąc zapewne przysparzać lożom popularności, czy też ulegając perswazjom ich zwolenników, z własnym zięciem, ks. Franciszkiem Stefanem Lotaryńskim na czele, nie zatwierdził bulli Klemensa XII. Wobec obowiązującej tu zasady „lex non promulgata non obligat” nie została ona nawet ogłoszona. Zainteresowanie wolnomularstwem było, przynajmniej w samym Wiedniu widocznie rzeczywiście spore, skoro w 1739 roku miejscowy księgarz wydał na ten temat książkę.

Pierwsza loża we Wiedniu powstała 17 września 1742 roku pod nazwą „Trzy Armaty”. Jej założycielami było 9 wolnomularzy wcześniej już inicjowanych w lożach zagranicznych. Początki były obiecujące – w ciągu niecałych sześciu miesięcy przyjęto 56 kandydatów, przeważnie ze sfer dworskich i wojskowych. Ich skład, podobnie jak dworu wiedeńskiego, był kosmopolityczny. Rozwój loży nieoczekiwanie został przerwany. Na rozkaz Marii Teresy oddział wojskowy obsadził 7 marca 1743 roku dom, w którym odbywało się właśnie zebranie lożowe, jego uczestników aresztowano. Już 19  marca, z okazji imienin następcy tronu, zwolniono ich z aresztu. Lożę jednak władze zamknęły, a  dalsza przynależność do niej została zagrożona konfiskatą majątku. Marię Teresę mogła skłonić do podjęcia takich kroków m.in. sytuacja międzynarodowa. Protektorem ruchu w tej części Europy był zacięty wróg państwa Habsburgów król pruski Fryderyk II, z którym prowadzono właśnie wojnę.

Cesarzowa Maria Teresa  obraz pędzla Martina van Meytensa

W Wiedniu jednak sprawa stosunku do wolnomularstwa nabierała w ciągu najbliższych lat cech coraz bardziej paradoksalnych. Było wszak zabronione w państwie, w którym małżonek władczyni – autorki zakazu – był znanym w całej Europie wolnomularzem. Wolnomularze wiedeńscy mimo zakazu potajemnie się zrzeszali.

Mimo zakazów, za panowania Marii Teresy, Sztuka Królewska zaczęła na dobre zadomawiać się w Austrii. 22 kwietnia 1784 roku, a więc osiem miesięcy przed przystąpieniem Mozarta do wolnomularstwa, została założona „Wielka Loża Krajowa Wiedeń” (loża narodowa). Rok później w jej skład wchodziło pięćdziesiąt dziewięć lóż, podzielonych na siedem lóż prowincjonalnych. Szybki rozwój wolnomularstwa oraz jego wpływ na polityczne oraz duchowe życie Wiednia i Austrii zaniepokoiły cesarza Józefa II. 11 grudnia 1785 roku wydał swój słynny Handbillet, opublikowany 21 grudnia w urzędowej gazecie „Wiener Zeitung”. Edykt ten nakazywał wiedeńskiej masonerii ograniczenie liczebności lóż do najwyżej trzech, przy czym do jednej nie mogło należeć więcej niż 180 członków. W ten sposób prawie połowa tamtejszych wolnomularzy straciła z dnia na dzień przywilej należenia do swojej dawnej loży. Samym lożom nakazano połączenie się ze sobą w  jak najkrótszym czasie. Dekret ten spowodował, iż bardzo szybko nastąpiło pogorszenie się sytuacji wolnomularstwa w całej cesarsko-królewskiej monarchii. Po specjalnym zgromadzeniu Loży Krajowej w dniu 24 grudnia 1785 roku postanowiono, iż w stolicy nadal będą działać tylko dwie loże – „Pod Prawdą” oraz „Pod Nowo Zwieńczoną Nadzieją” do której należał również Mozart.

Zebranie loży masońskiej we Wiedniu. Obraz znajduje się w muzeum we Wiedniu. W prawym dolnym rogu można zobaczyć Mozarta wraz ze swym przyjacielem Emanuelem Schikanederem, który jest twórcą libretta do „Czarodziejskiego fletu”.

Źródła:

Wagner Guy, Brat Mozart. Wolnomularstwo w osiemnastowiecznym Wiedniu. Królewska sztuka i jej wpływ na życie i twórczość wielkiego kompozytora. Legenda, mit, rzeczywistość, Wyd. URAEUS, Gdynia 2001.

Hass Ludwik, Wolnomularstwo w Europie środkowo-wschodniej w XVIII i XIX wieku, Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich 1982.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *